ئاژەڵ و رووەک

بەرزترین درەختی جیهان

بەرزترین درەختی جیهان:

بەرزترین درەختی جیهان ئەوە درەختێکی بێشووبە” (بە ئینگلیزی: Hyperion) بەرزترین داری جیهان کە درێژیەکەی 115.54 مەترە، لەلایەن کریس ئاتکینز و مایکڵ تەیلەر دۆزراوەتەوە  (Michael Taylor) ئەم درەختە بەرواری 25 ی ئابی 2006 ی لەسەر کراوە ، کە دارێکی سکویای هەمیشە سەوز یان درەختی سکویی کەنار دەریایە .  (بە ئینگلیزی: Sequoia sempervirens)، ئەم دارە لە پارکی نەتەوەیی (رێدود)ە  (بە ئینگلیزی: the Redwood National Park) له کالیفۆرنیای ئه مه ریکا دکتۆر ستیڤ سلێت (Steve Sillett)، وە مایک تایلۆر (Mike Taylor)، وە کریس ئاتکینز (Chris Atkins)، وە ڕۆبێرت ڤان پێڵت (Robert van Pelt)، بە بەرزبوونەوە بیپێون، پاشان شریتی پێوانەکە لە سەرەوەی دارەکە دابنێ. 

زانیاری دەربارەی دارەکانی سیکویا:

تایبەتمەندی زۆر هەیە کە پەیوەندی بە سیکویاوە هەیە:
  • سکویا لە کالیفۆرنیا گەشە دەکات، کە هەر یەکێک لەو دارانە بە ئاسانی دەتوانن بە درێژی یو91 مەتر بگەن، لەوانە:
    • هێلیس تری” (بە ئینگلیزی: Helios)، کە کەمێک کورتترە لە درەختی هێبریۆن، بە بەرزی114.1 مەتر
    • ئیکاروس تری” (بە ئینگلیزی: Icarus، 113.1) مەتر بەرزە.
    • داری دالۆس” “(بە ئینگلیزی: Daedalus”، 110.8) مەتر بەرزە.
  • شوێنی تەواوی زۆرێک لەو دار زەبەلاحانە بە نهێنی مانەوە، بۆ ئەوەی لە خراپەکاری بیانپارێزێت
  • سێکویای زەبەلاح ڕەگەزێکی جۆری کۆنفیگەرە، کە هی ڕەگەزەکان (Taxodiaceae)، داری سێکویای زەبەلاح ی یێکبەستراوە  (بە ئینگلیزی: Sequoiadendron giganteum) دارەکە لە کۆنەوە لەم جۆرەدا بووە، دارەکە لە پشتێنی تەمی ی ناوچە کەنارییەکان بووە لە باشوری هەرێمی مۆنتێری ویلایەتی کالیفۆرنیاوە بۆ باشوری ئۆریگۆن لە ئەمریکا، لە باخچەکانی پەرش و بڵاو ە لە ناوچەکانی ڕۆژئاوای سیرا نیڤادا و لە هەرێمی بلەسەر تا هەرێمی تۆلار لە کالیفۆرنیا دۆزراوەتەوە . 

گەشەکردنی داری سیکویا:

ئەم درەختانە بەشێوەیەکی ئاسایی بۆ ماوەی 500 بۆ 700 ساڵ دەژین ، هەرچەندە هەندێکیان بەدۆکیومێنتی زیاتر لە 2000 ساڵ تۆمارکراوەو بەپێی خزمەتگوزاریی پارکی نیشتمانیش درێژی ئەو درەختانە بەهۆی ئەو بارودۆخە گونجاوو ئاووهەواکەیەوە کە لەکالیفۆرنیا دۆزراوەتەوە ، لەوانە پلەی گەرمی یوورسالی مامناوەند و بارانی بەخوڕی ساڵانە .   ئەوەی جێگای سەرنج و تێبینییە ئەم درەختانە زۆر بە خێرایی لە تیشکی خۆردا گەشە دەکەن ، لە ساڵی یەکەمدا نزیکەی 46 سانتیمەتر لە تیشکی خۆردا گەشە دەکەن و لە ماوەی 10 ساڵی یەکەمدا لە 61 سانتیمەترەوە بۆ 1 , 8 مەتر لە ساڵێکدا .
پێشوو
قارچ کڵووک چییە
داهاتوو
ناوی دانەوێڵە و لێگەکان