دەور وبەری جیهان

مێژووی شاری كه‌ركووك

که‌رکووک ( زمانی کوردی: کەرکووک عه‌ره‌بی: کرکوک , ئاسوری: ܐܪܦܗܐ، فارسی: کرکوک, ) شارێکه‌ که‌ له‌ ڕووی دانیشتوان و مێژووه‌وه‌ کوردستانییه‌ و دەکەوێتە باشووری کوردستان کە پێک هاتووە لە نەتەوەکانی کورد کە زۆرینەن بە دوایدا عەرەب، تورکمان لە پاشان کلد و ئاشووری. کەرکووک لەلایەن مەسعود بارزانی و مام جەلالەوە بە دڵی کوردستان یان قودسی کوردان ناو دەبرێت. که‌رکووک وه‌ک کوردستانێکی بچووک وایه‌ که‌ هه‌موو ئه‌و نه‌ته‌وانه‌ی لێ ده‌ژێن که‌ له‌ کوردستانیشدا هه‌ن، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی که‌ له‌ ڕووی سیاسییه‌ عێراقێکانه‌وه‌ وه‌ک “عێراقێکی بچووک” ناو ده‌برێت، به‌ڵام له‌ ڕاستیدا ئه‌و واته‌وه‌ به‌ دووباره‌ ته‌عریبکردنه‌وه‌ی که‌رکووک ماناکه‌ی دێت له‌به‌ر ئه‌وه‌ی شاری موسڵ، که‌ زۆربه‌ی دانیشتوانی ناوشاره‌که‌ عه‌ره‌به‌، ده‌بوایه‌ وه‌ک عێراقێکی بچووک ناو ببرێت، نه‌ک که‌رکووک، که‌ که‌رکووک له‌ ڕووی دانیشتوان، سروشت، مێژوو ‌.
‌ له‌سه‌رچاوه‌یه‌کی تری مێژوویی یه‌وه‌ له‌‌مێژووی سۆمه‌رییه‌کانه‌وه‌ هاتووه ‌ ده‌ڵێت : ناوی که‌رکوک له‌ ( کارکوک ) ه‌وه‌ هاتووه‌ به‌وواتای کاری ته‌واو یان ئیشی ڕێک و پێک که‌واته‌ ئه‌مه‌ جێی سه‌رنج و تێڕامانه‌‌ بۆ ئه‌وانه‌ی که‌که‌رکوک به‌کوردستان نازانن و به‌ماڵی توورک و عاره‌بی ده‌زانن له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا که‌هه‌رسێ ناوی ( باباگوڕگوڕ ) و ( کورکوا) و ( کارکوک ) هه‌ر کوردیه‌و به‌ڵگه‌ی کوردستانی بوونی که‌رکوکه له‌چه‌ند هه‌زار ساڵ‌ له‌مه‌وبه‌ره‌وه‌ .
( ده‌بێت ناوی نه‌جه‌ف و که‌ربه‌لا یان سه‌ماوه‌ کوردی بێت و بڵێین ئه‌و شاره‌ عاره‌بی یه‌ یان به‌پێچه‌وانه‌وه‌ .. ! . یان کورد چی ده‌کات له‌واسگ و کوت ئه‌گه‌ر هێزو ده‌سه‌ڵاتێک و به‌رژه‌وه‌ندی یه‌ک نه‌یبردبێت که‌واته‌ له‌ڕاستیدا عاره‌ب له‌که‌رکوک چی ده‌کات ئه‌گه‌ر ده‌سه‌ڵات و میری عێراق خۆی نه‌یهێنابن بۆکه‌رکوک .؟. ) .
هه‌روه‌ها به‌وشێوه‌یه‌ش تورکومان وه‌چه‌ی وه‌چه‌کانی عوسمانلییه‌کانن ( 1514 )  عاره‌به‌کانی که‌رکوکیش که‌هه‌ندێک پێیان ده‌ڵێن عاره‌بی ڕه‌سه‌ن ئه‌وانیش خه‌ڵکی باشووری عێراقن و به‌ئاشکرا هێنراون بۆ که‌رکوک و جێگه‌ی ئه‌و خێزانه‌ کوردانه‌یان پێ پڕکردونه‌ته‌وه‌ که نزیکه‌ی سه‌ده‌یه‌که‌ ‌ده‌ریان کردوون و ئاواره‌ی شوێنه‌کانی تری کوردستان و ووڵاتانی ترن .
( بۆئاگاداری و سه‌رنجی کاربه‌ده‌ستانی کوردستان : تورکومان و عاره‌ب له‌پلان داناندان له‌که‌رکوکدا وه‌کو چۆن به‌غداو ئه‌نقه‌ره‌ گفتووگۆیان لێکردووه‌ به‌هه‌مان شێووه‌ 
ناوو ناوبانگی به‌رهه‌می نه‌وتی ئه‌م شاره‌ ده‌ووڵه‌مه‌نده‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌دووهه‌م نه‌وته‌ له‌جیهاندا بۆ پاکی و باشی و گرانی و هه‌روه‌ها گه‌وره‌ترین سامانی ئابووری نه‌ته‌وه‌یی ( National Economics ) گه‌لی کورده‌ .
به‌ڵگه‌یه‌کی تری به‌کوردستانی بوونی که‌رکوک سه‌رژمێری دانیشتوانه‌که‌یه‌تی‌ له‌ساڵی (1957 ) دا بۆنمونه‌ : ژماره‌ی دانیشتوانی شاری که‌رکوک به‌کوردو عاره‌ب و تورکومان و کلدو ئاشوره‌وه‌ بۆ ساڵی ( 1957 ) ده‌کاته‌ ( 279000 ) که‌س که (‌ 178000 ) ی کورد بووه‌ به‌ڵام سه‌رژمێری ساڵی ( 2003 ) ده‌کاته‌ (756000 ) که‌س زیاتر له‌ ( 400000 ) ی کورد بووه ئه‌مه‌ بێجگه‌ له‌و کورده‌ ئاوارانه‌ی که‌ بێلانه‌و ده‌ربه‌ده‌رن و هه‌تا ئێستاش ( 500 ) خێزان له‌و ئاوارانه‌ نه‌گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ سه‌ر زێدی باووباپیرانیان له‌به‌ر بێ ده‌رامه‌تی و باری ناهه‌مواری ماکی لاوازو پشتگوێ خستنی ده‌سه‌ڵاتی کوردی و جه‌نگی ساردی ( cold war ) نێوان یه‌کێتی و پارتیدا زه‌ره‌رمه‌ندبوون .

هەروەها بخوێنەوەشاری ئەمەج لە کوێیە

ژماره‌ی دانیشتووانی خه‌ڵکی شاری که‌رکوک له‌ساڵی (1957) به‌م جۆره ‌بووه‌ :

1- کورد ( 178000 ) بووه‌ .
2- عاره‌ب ( 48000 ) بووه‌ .
3- تورکومان ( 43000 ) بووه‌ .
4- ئاشووری و کلدان ( 10000 ) بووه‌ .
له‌هه‌مان ساڵی ( 1957 ) دا ژماره‌ی کرێکارو کاربه‌ده‌ستانی کورد له‌ کۆمپانیای نه‌وتی که‌رکوکدا له‌سه‌دا هه‌شتا ( 80% ) بووه‌ به‌ڵام ‌سه‌رژمێری کردنی کرێکاری کورد له‌ساڵی ( 2003 ) دا له‌سه‌دا بیست ( 20% ) بووه‌ ئه‌مه‌ به‌ڵگه‌ی ئه‌وپه‌ڕی شۆڤێنیستی به‌عس و ده‌ووڵه‌تی عێراق ده‌رده‌خات که‌چۆن ساڵ له‌دووای ساڵ کوردیان نان بڕاوو ده‌ربه‌ده‌ر کردووه‌ . کارێکی تری ژێربه‌ژێر هه‌یه‌ له‌باره‌ی که‌رکوکه‌وه‌ ئه‌ویش په‌یمان و ڕێککه‌وتنی ( تورکیا / عێراق ) ه‌ که‌من دڵنیام به‌نهێنی ئه‌م کاره‌ کراوه‌ چونکه‌ له‌چه‌ند ساڵی دووای سه‌ربه‌خۆیی و ده‌ووڵه‌مه‌ندبوونی کوردستان ده‌ترسن .

هەروەها بخوێنەوەمزگەوتی مەیدانی ئەلفنە لە کوێیە

گه‌ڕه‌که‌کانی شاری که‌رکوک :

هەروەها بخوێنەوەشاری بینی مێلال

1- گه‌ره‌که‌ کوردنشینه‌کان ( ڕه‌حیم ئاوا ، ئازادی ، مامۆستایان ، شۆرجه‌ ، ئیسکان ، بلاخ ، قۆرییه‌شکاو ، حه‌سیره‌که‌ ، ته‌په‌ی مه‌لا عه‌بدوڵڵا ، ده‌روازه‌ی باکووری که‌رکوک ، ئیمام قاسم ، شۆراو ، ئه‌حمه‌د ئاغا ) .
2- گه‌ڕه‌که‌ تورکومان نشینه‌کان ( مصلی ، معلمین ، ڕێگه‌ی به‌غدا ، قه‌سابخانه‌ ، ئه‌ڵماس ) .
3- گه‌ڕه‌که‌ عاره‌ب نشینه‌کان ( رێگای بغداد ، 1ی حزیران ، وحده‌ ، حریه‌ ، اشتراکیه‌ ، ممدوده‌ ، 7نیسان ، گه‌ڕه‌كی به‌عس ، نصر و العروبه‌ ، قادسیه‌ ، غرناته‌ ) .
4- گه‌ڕه‌که‌ کلدوئاشوورییه‌کان ( شاترلو ، عرفه‌ ، الماس )
پێشوو
كۆچی دوایی حه‌مید ده‌روێش
داهاتوو
ڕێگاكه‌م دووڕه‌ بڵاو كرایه‌وه‌